Botan’dan Kürt müziğine yeni bir ses; Diljen Ronî

Botan’dan Kürt müziğine yeni bir ses; Diljen Ronî

ANF/ AYDIN ORAK/ DILJEN RONÎ

İSTANBUL/ Botan’dan yeni bir Kürtçe çığlık Diljen Ronî’nin, ilk solo çalışması Çend Gotinên Evînê (Aşka Dair Birkaç Söz) albümü Anadolu Müzik etiketiyle müzikseverlerle buluştu. Etnik, Slov Rock, Caz tarzında olan albüm, kendince farklı bir yorum ve ses ile dinleyicilerin karşısında… Albüm, 10 parçadan oluşuyor. Duygu, hüzün ve aşk’ın hâkim olduğu ve bugüne kadar duyulmamış eski dengbêj vokallerin de yer aldığı albüm tamamen özgün bir çalışmayla dikkatleri çekiyor. Parçaların çoğunun kendisine ait olan müzisyen, bestelerini yoğun bir duygu birikiminin bir eseri olarak yorumluyor. Her bir notasında ve her bir kelimesinde gerçek yaşanmışlıkların ve gerçek duyguların hâkim olduğunu söyleyen Diljen, yakın Kürt müziği tarihinin dengbêjlerinden Miradê Kinê’ye ait iki esere albümünde yer vermiş. Bu eserlerden Navê Keçikê Heyatê (Kızın Adı Hayat) adlı parçada Miradê Kinê, eski ses kaydı ile sanatçıya hiphop tarzında eşlik ediyor. Bunu da Kürt müziğinin çok eskilerden bu yana hiphop ile tanıştığının bir kanıtı olarak yorumlayan Ronî, Miradê Kinê’nin ikinci eseri olan Awirên Esmeran (Esmerin Bakışı) adlı parçayı da kendi yorumuyla pop cazz tarzında okuyor.

Müzikle ne zaman tanıştınız, kendinizden bahseder misiniz biraz?

1981 yılında Cizre de doğdum. İlköğrenimi Cizre’de tamamladım. Küçük yaşlarda müzik ile ilgilenmeye başladım. Bağlamayı ilk elime aldığım zaman henüz 12 yaşındaydım. Müziğe ilk adımımı böylece atmış oldum ve buralara kadar geleceğini tahmin etmemiştim doğrusu.

Sonra Diyarbakır’a taşındık. Diyarbakır’da biraz daha okul eğitimime önem verdim. Ara sıra MKM’ye giderek bağlama dersleri almaya başladım.1998 yılında Tıp Fakültesini kazandım. Üniversite hayatı müzisyenliğim için bir dönüm noktası oldu diyebilirim. Orada müzik gruplarıyla çalışmalara başlayarak, gitar ve nota dersleri aldım. Evde sınırlı imkânlarla küçük bir studio kurarak demo kayıtları yapmaya başladım ve bu demoların bir çoğu şuan bu albümümde yer almaktadır. Son olarak da dengbêjlerimizden gelen çığlığı günümüz müziği ve enstrümanları ile derleyerek herkesin kendisi ile ilgili duygu ve melodileri bulabileceği bir albüm hazırlamaya başladım. Şuan ise halen doktorluk mesleğimi sürdürmekteyim.

Kendi Müzik tarzınızı nasıl tanımlıyorsunuz?

Pop – Caz ve Rock diyebilirim. Albümde bazı klasik parçalara da yer verdim. Çünkü bu ezgiler benim üzerimde büyük etkiler bırakmıştır. Bu ezgilerin tınılarıyla büyüdüm. O yüzden müzik tarzımı da büyük bir ölçüde etkilemiştir.

Albümünüzün çıkış aşamasını anlatır mısınız? Zorlandınız mı? Albüm öncesi nasıl bir çalışma yaptınız?

Albümün çalışmaları sıkıntılı geçti. Elbette özellikle ilk solo çalışmam olmasından dolayı yapım aşamasında yeni bir heyecan içine girdim. Bu benim için bir ilkti ve tecrübesizdim. Ama yönetmenim Seyithan Kızıl ve prodüktörüm Cem Yılmaz ve Gül Öz’ün verdiği destek ve güvenle bazı zorlukların üstesinden gelmeyi başardım. Albüm yapmak bir ekip işidir ve bu albüm de bir ekip çalışmasının ürünüdür. Bu albümde birçok dostumun katkıları vardır. Grafik tasarımında Fransız fotoğraf sanatçısı Julie Bardoux, şiirleriyle albümüme renk katan Hisyarê Botî ve müzik deneyim ve tecrübesiyle yönetmenim Seyithan Kızıl’ın bu albümde büyük emekleri vardır. Çok zorlandığımız hatta karşımıza bizi bu albümden vazgeçirecek kadar büyük problemler çıktı. Ama yine de bu albüme olan inancımızdan dolayı yolumuza devam ettik ve şuan bu albümü zor koşullarda çıkarabildiğimiz için çok mutluyum. Bu albümde amacım modern Kürt müziğine bir katkı sunmaktı, umarım bunu az da olsa başarabilmişimdir. Albüm öncesinde dostum Hişyarê Botî ve yönetmenim Seyithan Kızıl ile bir çok kez bu albüm için çalışmalar yaptık ve bu çalışmalarımızın sonucunda bir repertuar oluşturduk. Daha önceden hazırlamış olduğum bazı bestelerim de vardı. Tüm bu eserleri büyük bir titizlikle düzenleyerek çalışmalarımıza başladık. Albüm yapım aşaması yaklaşık 10 ay sürdü. Stüdyo çalışmaları da yaklaşık iki ay sürdü. Son olarak da grafik ve fotoğraf çekimlerine başladık, bu fotoğrafları Julie ile İstanbul, Diyarbakır, Mardin ve Midyat’ta çektik. Çok heyecanlı ve zorlu bir süreç idi. Şu an bu albümü dinlerken bu mutluluğu tekrar yaşıyorum.

Sizce Kürt müziği nereden beslenmeli? Kaynağı ne olmalı?

Kürt müziği zaten kaynak olarak dengbêjlerden besleniyor. Dengbêjler bizim hayatımızın bir parçasıdır. Bunlardan M. Arif Cîzrawî, Hesen Cîzrawî, Ayşe Şan, Mihemed Şêxo ve Miradê Kinê’ye ait bir çok eseri günümüz sanatçıları tarafından yeniden derlenip yorumlanmıştır. Benim de beslendiğim kaynaklardan birisidir ve nitekim albümümde de Botan yöresine ait olan “Narînê”, Miradê Kinê’nin “Navê Keçîkê” ve “Awirên Esmeran” adlı parçaları bulunmaktadır.

Cizre’de yaşayan bir müzisyen olarak, kendi günlük yaşamınız nasıl gidiyor, konser, dinleti var mı? Müzik dışında bir uğraşınız var mı?

Müzik benim hayatımın bir parçasıdır. Onun dışında bir de iş hayatım var. Doktorluk mesleği kutsal ve çok zorlu bir iştir. O yüzden zamanımın büyük bir çoğunluğu tıp eğitimi ile geçti ve halen akademik olarak ilerleyebilmek için çalışmalarım devam ediyor. Müzisyen olmak doktorluğumu da olumlu yönlerde etkiliyor. Konser ve dinleti henüz yapmadım. Ama muhakkak ileride olacaktır. Yalnız şuan bu albüm çok yeni, müzik hayatına yeni adım attım. Bunun için biraz erken olduğunu düşünüyorum. Müzik dışında kendi mesleğimi sürdürüyorum. Ayrıca ara sıra resim çizimleri ile ilgileniyorum. Bir tane kültür ve edebiyat sitesi için çalışmalar yaptım ve halen sürdürmekteyim. Bu sitede Bedirhanî Ailesi ve Botan kültür ve edebiyatı üzerine bazı çalışmalarım vardır.

Sizce Miradê Kinê’nin Kürt müziğindeki yeri nedir? Siz nasıl tanımlıyorsunuz Miradê Kinê’yi, sizin için ne ifade ediyor?

Miradê Kinê, Kürt geleneksel müziğindeki yeri tartışılmaz bir öneme sahiptir. Onun rıbabıyla, betimleme sanatıyla yarattığı eserler, günümüz modern Kürt müziğinin kaynağı haline gelebilecek tarzdadır. Nitekim albümümde yer alan Navê Keçikê adlı parça da Miradê Kinê’nin kendi sesinden hipop formatında olan bir parçadır. Bu da şunu gösteriyor ki Kürt müziğinde yıllardan beri hipop, caz, rock formatına uyacak birçok eser vardır. Önemli olan bunları araştırıp eski özünü değiştirmeyecek şekilde yorumlamaktır. Bu da Kürt müziğine yeni renkler kazandıracağı inancındayım. Miradê Kinê’nin en çok betimleme sanatından etkilendim. Miradê Kinê rıbabını bir virtöz gibi kullanan ve folklorik müziğe yeni bir tat getiren, sesin ve sözün tanrılarından bir tanesidir. Bugün yüzlerce bestesi Kürt sanatçıları tarafından seslendirilmiştir. Rıbab (kemençe) denbêjliğinin de miridir.

Şarkı yaparken nerelerden esinleniyorsunuz? Kürt edebiyatı, sanatını ne kadar takip edebiliyorsunuz?

Bestelerimde yaşanılmışlıkların, gerçek olayların üzerimde yarattığı duygusal etkinin bir çığlığı ve haykırışı olarak nitelendiriyorum. Albümünde yer alan parçalarda da bu çığlıkları duyabilir, hissedebilirsiniz. Tamamen her notasında her sözünde gerçek olayların hâkim olduğu, gerçek duyguların hâkim olduğu çalışmalardır. Sonuçta bende bu halkın bir parçasıyım ve bu halkın kültürü tarihi doğası coğrafyası en büyük ilham kaynağı ve bence bir müzisyenin sahip olabileceği en zengin ilham kaynaklarına sahip bir halkız. Bu coğrafyanın doğasından, tarihinden, kültüründen etkilenmemek mümkün değildir ve benim ilham kaynağım olmuştur her zaman. Bu coğrafyada yaşanılan aşklar efsane olmuştur, tıpkı Mem û Zîn gibi, bana sadece yazmak ve bestelemek kalıyor. Kürt edebiyatını uzun bir dönemdir takip etmeye çalışıyorum. Ayrıca bu yönde bazı çalışmalarım da vardır. Bahsettiğim gibi bir kültür ve edebiyat sitesi yaptım, bu siteyi yaparken de kendi çapımda araştırmalar yaptım ve bunları arşivledim. Özellikle dengbêj kültürü, Kürt dili ve edebiyatı üzerine çalışmalar yaptım.

Son dönem Kürt müziğini nasıl görüyorsunuz? Önümüzdeki süreçte dinleti, konser, klip var mı?

Kürt müziği çok ilerledi. Yeni sesler, yeni ezgiler ve yeni tarzlar ortaya çıktı. Bu da Kürt müziği açısından çok olumlu bir gelişmedir. Ümit ediyorum ki Kürt müziği hak ettiği seviyeye ulaşacaktır. Şuan kesin bir şey diyemem. Ama klip ile ilgili bazı hazırlık çalışmalarım var. Konser ve dinleti içinde önümüzdeki günlerde bazı çalışmalara başlayacağız.

ANF NEWS AGENCY

http://www.firatnews.com/index.php?rupel=nuce&nuceID=1117